Müasir istehsalatda keyfiyyət anlayışı artıq yalnız hazır məhsulun yoxlanılması ilə məhdudlaşmır. Keyfiyyətə nəzarət müəssisənin istehsal prosesinin, məhsul təhlükəsizliyinin, müştəri məmnuniyyətinin və ümumi iş səmərəliliyinin əsas göstəricilərindən birinə çevrilib.

İstehsal olunan məhsul texniki tələblərə cavab vermirsə, bunun nəticəsi yalnız bir neçə qüsurlu məhsulun istehsalı ilə bitmir. Belə vəziyyət müəssisəyə maliyyə itkisi, vaxt itkisi, xammal israfı, müştəri narazılığı və ən əsası, müəssisənin nüfuzuna xələl gətirə bilər.

Bu baxımdan keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisinin işi sadəcə “məhsul yaxşıdır, yoxsa pisdir?” sualına cavab vermək deyil. Əsas məsələ qüsurun yaranma səbəbini vaxtında müəyyənləşdirmək və onun təkrarlanmasının qarşısını almaqdır.

Keyfiyyətə nəzarətdə gündəlik qarşılaşılan problemlər

İstehsalat mühitində çalışan keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisi hər gün müxtəlif problemlərlə qarşılaşa bilər. Bunlardan ən geniş yayılanları texnoloji prosesdən kənaraçıxmalar, xammalın keyfiyyətində uyğunsuzluqlar, ölçü və texniki göstəricilərin normadan yayınması, ölçmə vasitələrinin düzgün istifadə edilməməsi və sənədləşmədə yaranan çatışmazlıqlardır.

Bəzən isə problem texniki deyil, təşkilati xarakter daşıyır.

Məsələn, istehsalat planının gecikməməsi üçün müəyyən uyğunsuzluqların nəzərdən qaçırılması tələb oluna bilər. Belə məqamda keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisinin üzərinə ciddi məsuliyyət düşür. Çünki istehsalın sürətli olması keyfiyyət tələblərinin arxa plana keçirilməsinə səbəb olmamalıdır.

Keyfiyyətə nəzarət və istehsalat arasında düzgün əməkdaşlıq məhz belə hallarda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. KN mütəxəssisi istehsalatın qarşısında dayanan maneə kimi deyil, prosesin düzgün qurulmasına kömək edən tərəf kimi qəbul edilməlidir.

“Qüsuru tapmaq” kifayət deyil

Keyfiyyətə nəzarət sahəsində ən vacib yanaşmalardan biri qüsurun yalnız aşkar edilməsi ilə kifayətlənməməkdir.

Tutaq ki, hazır məhsulun müəyyən hissəsində texniki uyğunsuzluq aşkarlanıb. Bu zaman əsas sual yalnız “nə qədər məhsul qüsurludur?” olmamalıdır.

Əsas suallar bunlardır:

Qüsur nə üçün yaranıb?
Problemin mənbəyi xammaldır, avadanlıqdır, texnoloji rejimdir, yoxsa insan amili?
Bu hal daha əvvəl baş veribmi?
Eyni problemin digər məhsullarda yaranma ehtimalı varmı?
Problemin təkrarlanmaması üçün hansı tədbir görülməlidir?

Məhz bu yanaşma keyfiyyətə nəzarəti sadə yoxlama funksiyasından çıxararaq prosesin təkmilləşdirilməsi mexanizminə çevirir.

İnsan amili və keyfiyyət

İstehsalatda ən müasir avadanlıqlar və texnologiyalar tətbiq olunsa belə, insan amili həmişə mühüm rol oynayır.

Operatorun təlimatın tələblərinə əməl etməməsi, ölçmə vasitəsindən düzgün istifadə etməməsi, texnoloji göstəricilərin vaxtında qeydə alınmaması və ya prosesə laqeyd yanaşılması keyfiyyət problemlərinə səbəb ola bilər.

Lakin burada yalnız işçini günahlandırmaq düzgün yanaşma deyil.

Bəzən insan səhvinin arxasında düzgün təlimatın olmaması, kifayət qədər təlim keçirilməməsi, iş yükünün çoxluğu və ya prosesin düzgün təşkil edilməməsi dayanır.

Ona görə də keyfiyyət probleminə yanaşarkən “kim günahkardır?” sualından əvvəl “problem nə üçün baş verdi?” sualının verilməsi daha effektivdir.

Ölçmə vasitələri – keyfiyyət nəzarətinin əsas dayaqlarından biri

Keyfiyyətə nəzarətdə ölçmənin dəqiqliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki yanlış ölçmə nəticəsi düzgün məhsulun uyğunsuz, uyğunsuz məhsulun isə uyğun hesab edilməsinə səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən ölçmə vasitələrinin saz vəziyyətdə saxlanılması, onların müəyyən edilmiş qaydada yoxlanılması və kalibrlənməsi, həmçinin ölçmənin düzgün metodika əsasında aparılması vacibdir.

KN mütəxəssisi yalnız nəticəyə baxmamalı, həmin nəticənin necə əldə edildiyinə də diqqət yetirməlidir.

Sənədləşmə sadəcə formal tələb deyil

Keyfiyyət sistemində sənədləşmə bəzən işçilər tərəfindən əlavə bürokratik yük kimi qəbul edilir. Əslində isə düzgün aparılmış sənədləşmə istehsalat prosesinin “yaddaşıdır”.

Hansı xammal istifadə olunub, məhsul hansı şəraitdə istehsal edilib, hansı ölçmələr aparılıb, hansı uyğunsuzluqlar qeydə alınıb və həmin uyğunsuzluqlarla bağlı hansı tədbirlər görülüb – bütün bunlar gələcəkdə problemin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün mühüm informasiya mənbəyidir.

Bu səbəbdən sənədləşmə yalnız yoxlama zamanı təqdim ediləcək kağızlar toplusu deyil, keyfiyyətin idarə edilməsinin vacib elementidir.

Keyfiyyətə nəzarət və istehsalat arasında balans

Bəzən istehsalat əməkdaşları keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisini məhsulun buraxılmasını gecikdirən şəxs kimi görə bilər. Digər tərəfdən, KN mütəxəssisi də istehsalatın real şərtlərini nəzərə almadan yalnız prosedur və standartlara istinad etdikdə müəyyən anlaşılmazlıqlar yarana bilər.

Əslində isə hər iki tərəfin məqsədi eyni olmalıdır: tələblərə cavab verən keyfiyyətli məhsul istehsal etmək.

Bunun üçün qarşılıqlı kommunikasiya, məsuliyyət bölgüsü və problemlərin birlikdə həlli vacibdir.

Keyfiyyət mütəxəssisinin mövqeyi yalnız “uyğundur” və ya “uyğun deyil” deməklə məhdudlaşmamalıdır. O, mümkün qədər problemin həlli istiqamətində də konstruktiv yanaşma ortaya qoymalıdır.

Keyfiyyətə nəzarətdə problemlərlə necə mübarizə aparmaq olar?

İstehsalat müəssisələrində keyfiyyət problemlərinin azaldılması üçün bir neçə əsas istiqamətə diqqət yetirmək mümkündür:

Birincisi – problemin kök səbəbini müəyyənləşdirmək. Eyni qüsur hər dəfə aradan qaldırılır, lakin səbəb müəyyən edilmirsə, problem yenidən ortaya çıxacaq.

İkincisi – qabaqlayıcı yanaşmanı gücləndirmək. Keyfiyyətə nəzarət yalnız hazır məhsula tətbiq edilməməli, mümkün risklər istehsaldan əvvəl və istehsal prosesinin müxtəlif mərhələlərində müəyyənləşdirilməlidir.

Üçüncüsü – əməkdaşların maarifləndirilməsi. İşçi keyfiyyət tələbinin nə olduğunu və ona niyə əməl edilməli olduğunu başa düşdükdə səhvlərin sayı azalır.

Dördüncüsü – ölçmə və nəzarət vasitələrinin etibarlılığını təmin etmək. Dəqiq olmayan ölçmə nəticəsi düzgün qərarın qəbul edilməsinə mane ola bilər.

Beşincisi – keyfiyyət mədəniyyətini formalaşdırmaq. Keyfiyyət yalnız KN şöbəsinin və ya bir neçə mütəxəssisin məsuliyyəti kimi qəbul edilməməlidir. Müəssisədə çalışan hər bir əməkdaş keyfiyyət prosesinin iştirakçısıdır.

Keyfiyyətə nəzarətin gələcəyi

Texnologiyanın inkişafı keyfiyyətə nəzarət sahəsinə də ciddi təsir göstərir. Avtomatlaşdırılmış ölçmə sistemləri, rəqəmsal məlumatların toplanması, istehsal proseslərinin monitorinqi və məlumatların analizi gələcəkdə insan faktorundan yaranan səhvlərin müəyyən hissəsini azaltmağa imkan verəcək.

Lakin texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, peşəkar keyfiyyət mütəxəssisinə ehtiyac aradan qalxmayacaq. Çünki əldə edilən məlumatı düzgün qiymətləndirmək, riskləri müəyyənləşdirmək və qərar qəbul etmək üçün peşəkar düşüncə tələb olunur.

Nəticə

Keyfiyyətə nəzarət yalnız istehsal olunmuş məhsulun yoxlanılması deyil. Bu sahə məsuliyyət, diqqət, obyektivlik və analitik düşüncə tələb edən mühüm peşə istiqamətidir.

Yüksək keyfiyyətli məhsul təsadüfən yaranmır. Onun arxasında düzgün qurulmuş proses, peşəkar əməkdaşlar, effektiv nəzarət mexanizmləri və keyfiyyətə ciddi münasibət dayanır.

Əsl keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisi yalnız qüsuru aşkar edən deyil, həmin qüsurun niyə yarandığını araşdıran, problemin təkrarlanmasının qarşısını almağa çalışan və müəssisədə keyfiyyət mədəniyyətinin formalaşmasına töhfə verən mütəxəssisdir.

Bu səbəbdən keyfiyyətə nəzarət istehsalatın sonunda aparılan son yoxlama deyil, keyfiyyətli məhsula gedən yolun bütün mərhələlərində iştirak edən davamlı bir prosesdir.

Şəmistan Haxverdiyev Sərdar oğlu